قله تیر ماهی ( کوه زیبد )
معرفی قله تیرماهی ( کوه زیبد ) قله تیرماهی که با نام کوه زیبد نیز شناخته میشود، یکی از ارتفاعات شاخص شهرستان گناباد در استان خراسان رضوی است. این کوه در محدوده دهستان زیبد، از توابع بخش کاخک شهرستان گناباد، در میان ارتفاعات گسترده رشتهکوه قهستان قرار گرفته است. ارتفاع قله تیرماهی حدود ۲۵۵۷ متر از سطح دریا است و حدود ۴۳۱ متر از زمینهای پیرامون خود ارتفاع بیشتری دارد. پهنای این توده کوهستانی در پایه حدود ۵٫۵ کیلومتر گزارش شده است. در جنوبشرقی آن نیز ارتفاعی حدود ۲۷۷۵ متر قرار دارد که با نام سیاهکوه شناخته میشود و در فاصله حدود ۱۷٫۷ کیلومتری قله تیرماهی قرار گرفته است. جایگاه تیرماهی در رشتهکوه قهستان کوه زیبد بخشی از مجموعه ارتفاعات قهستان است؛ رشتهکوهی گسترده در شرق ایران که از محدوده بجستان در خراسان رضوی تا حوالی بیرجند در خراسان جنوبی امتداد دارد. در محدوده گناباد، بخشهایی از این ارتفاعات با نامهای زیبد، براکوه و سیاهکوه شناخته میشوند. دامنهها و درههای اطراف تیرماهی شامل محدودههایی مانند درب صوفه، تنگل زیبد، کلاته عزیز، کلاته ختومه و محوطه قلعه شهاب است. روستای زیبد نیز یکی از مهمترین سکونتگاههای نزدیک این کوه محسوب میشود. تیرماهی؛ کوهی با جایگاه ویژه در شاهنامه مهمترین ویژگی تیرماهی و منطقه زیبد، پیوند آن با شاهنامه فردوسی و داستان جنگ دوازدهرخ است. در شاهنامه، نامهای «زیبد» و «گنابد» در جریان روایت این نبرد بارها آمدهاند. در یکی از ابیات معروف شاهنامه آمده است: یکی سوی کوه گنابد برفت دگر سوی زیبد خرامید تفت و در جای دیگری میخوانیم: ز زیبد زمین تا گنابد سپاه در و دشت از ایشان کبود و سیاه بر اساس دیدگاههای تاریخی و پژوهشهای محلی، منطقه زیبد گناباد با محل وقوع جنگ دوازدهرخ مرتبط دانسته شده است؛ نبردی که در شاهنامه میان پهلوانان ایران و توران روایت شده و در نهایت با پیروزی سپاه ایران به فرماندهی گودرز پایان مییابد. البته درباره تطبیق دقیق نامهای «گنابد»، «کنابد» و «زیبد» شاهنامه با عوارض جغرافیایی امروزی دیدگاههای مختلفی وجود دارد و بهتر است این موضوع در معرفی قله بهعنوان روایت تاریخی و جغرافیایی منطقه بیان شود، نه یک واقعیت قطعی و بدون اختلاف. قلعه زیبد و آثار تاریخی منطقه دامنههای کوه زیبد تنها از نظر طبیعی اهمیت ندارند. قلعه تاریخی زیبد و مجموعهای از آثار و محوطههای تاریخی در اطراف این کوه قرار گرفتهاند. در منابع تاریخی و محلی، منطقه زیبد با داستان جنگ دوازدهرخ پیوند خورده و برخی پژوهشگران نیز قلعه و محوطههای اطراف زیبد را در ارتباط با روایتهای شاهنامهای بررسی کردهاند. در سالهای اخیر نیز گزارشهای مختلفی درباره آثار تاریخی و باستانی منطقه منتشر شده است. یکی از نقاط شناختهشده منطقه درب صوفه و صوفه پیر است که در روایتهای محلی با پیران ویسه و داستان جنگ دوازدهرخ ارتباط داده میشود. طبیعت و تنوع زیستی کوه زیبد در منطقهای کوهستانی و نسبتاً خشک قرار گرفته، اما دامنههای آن از پوشش گیاهی و حیاتوحش متنوعی برخوردار است. در دامنههای این کوه گونههایی مانند شاهتره، زیره، ریواس، خار انگبین، انجیر کوهی، تاقوک و شیب گزارش شدهاند. این پوشش گیاهی بخشی از اکوسیستم کوهستانی منطقه را تشکیل میدهد. در ارتفاعات و مناطق طبیعی اطراف نیز گونههای جانوری مختلفی زندگی میکنند و گزارشهای محلی از حضور آهو، بز کوهی و لاکپشت در منطقه حکایت دارند. از این منظر، ارتفاعات زیبد علاوه بر ارزش کوهنوردی، از نظر حفاظت از تنوع زیستی نیز اهمیت دارند و در برنامههای پیمایش باید از آسیبزدن به پوشش گیاهی و نزدیکشدن به حیاتوحش خودداری شود. مسیرهای صعود برای صعود به تیرماهی مسیرهای مختلفی در محدوده زیبد گزارش شده است. از جمله مسیرهای شناختهشده میتوان به مسیرهای درب صوفه، دره کمچنار و مسیر غربی محدوده خاتمه اشاره کرد. گزارشهای ثبتشده کوهنوردان همچنین نقاطی مانند کلاته عزیز، محل شناسکی، زین اسبی و بخشهای دستبهسنگ را در مسیرهای پیمایش نشان میدهند. بنابراین بسته به مسیر انتخابی، برنامه میتواند از یک پیمایش معمولی تا یک صعود با بخشهای سنگی و نیازمند دقت بیشتر متفاوت باشد. به همین دلیل برای برنامهریزی صعود بهتر است مسیر انتخابشده، ترک GPS، فصل اجرا و وضعیت آبوهوا پیش از حرکت بررسی شود. ارزش کوهنوردی قله تیرماهی تیرماهی برای کوهنوردانی که به دنبال قلهای با پیشینه فرهنگی و تاریخی هستند، جذابیت ویژهای دارد. اینجا برخلاف بسیاری از قلهها، مقصد تنها رسیدن به ارتفاع مشخصی نیست؛ مسیر صعود در دل منطقهای قرار گرفته که نام آن در شاهنامه آمده و آثار تاریخی و طبیعی متعددی در اطراف آن دیده میشود. ترکیب ارتفاعات قهستان، طبیعت کوهستانی، مسیرهای متنوع صعود، آثار تاریخی زیبد و روایت جنگ دوازدهرخ، این منطقه را به یکی از مقاصد متفاوت کوهنوردی در جنوب خراسان رضوی تبدیل کرده است. تیرماهی؛ قلهای که در زیبد، کوه و تاریخ در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند.
مشاهده بیشترثبتشده توسط سپهر سلیمانی مقدمآخرین بهروزرسانی:
توضیحات قله
توضیحاتمعرفی قله تیرماهی ( کوه زیبد )
قله تیرماهی که با نام کوه زیبد نیز شناخته میشود، یکی از ارتفاعات شاخص شهرستان گناباد در استان خراسان رضوی است. این کوه در محدوده دهستان زیبد، از توابع بخش کاخک شهرستان گناباد، در میان ارتفاعات گسترده رشتهکوه قهستان قرار گرفته است. ارتفاع قله تیرماهی حدود ۲۵۵۷ متر از سطح دریا است و حدود ۴۳۱ متر از زمینهای پیرامون خود ارتفاع بیشتری دارد. پهنای این توده کوهستانی در پایه حدود ۵٫۵ کیلومتر گزارش شده است. در جنوبشرقی آن نیز ارتفاعی حدود ۲۷۷۵ متر قرار دارد که با نام سیاهکوه شناخته میشود و در فاصله حدود ۱۷٫۷ کیلومتری قله تیرماهی قرار گرفته است.
جایگاه تیرماهی در رشتهکوه قهستان
کوه زیبد بخشی از مجموعه ارتفاعات قهستان است؛ رشتهکوهی گسترده در شرق ایران که از محدوده بجستان در خراسان رضوی تا حوالی بیرجند در خراسان جنوبی امتداد دارد. در محدوده گناباد، بخشهایی از این ارتفاعات با نامهای زیبد، براکوه و سیاهکوه شناخته میشوند. دامنهها و درههای اطراف تیرماهی شامل محدودههایی مانند درب صوفه، تنگل زیبد، کلاته عزیز، کلاته ختومه و محوطه قلعه شهاب است. روستای زیبد نیز یکی از مهمترین سکونتگاههای نزدیک این کوه محسوب میشود.
تیرماهی؛ کوهی با جایگاه ویژه در شاهنامه
مهمترین ویژگی تیرماهی و منطقه زیبد، پیوند آن با شاهنامه فردوسی و داستان جنگ دوازدهرخ است. در شاهنامه، نامهای «زیبد» و «گنابد» در جریان روایت این نبرد بارها آمدهاند. در یکی از ابیات معروف شاهنامه آمده است:
یکی سوی کوه گنابد برفت
دگر سوی زیبد خرامید تفت
و در جای دیگری میخوانیم:
ز زیبد زمین تا گنابد سپاه
در و دشت از ایشان کبود و سیاه
بر اساس دیدگاههای تاریخی و پژوهشهای محلی، منطقه زیبد گناباد با محل وقوع جنگ دوازدهرخ مرتبط دانسته شده است؛ نبردی که در شاهنامه میان پهلوانان ایران و توران روایت شده و در نهایت با پیروزی سپاه ایران به فرماندهی گودرز پایان مییابد. البته درباره تطبیق دقیق نامهای «گنابد»، «کنابد» و «زیبد» شاهنامه با عوارض جغرافیایی امروزی دیدگاههای مختلفی وجود دارد و بهتر است این موضوع در معرفی قله بهعنوان روایت تاریخی و جغرافیایی منطقه بیان شود، نه یک واقعیت قطعی و بدون اختلاف.
قلعه زیبد و آثار تاریخی منطقه
دامنههای کوه زیبد تنها از نظر طبیعی اهمیت ندارند. قلعه تاریخی زیبد و مجموعهای از آثار و محوطههای تاریخی در اطراف این کوه قرار گرفتهاند. در منابع تاریخی و محلی، منطقه زیبد با داستان جنگ دوازدهرخ پیوند خورده و برخی پژوهشگران نیز قلعه و محوطههای اطراف زیبد را در ارتباط با روایتهای شاهنامهای بررسی کردهاند. در سالهای اخیر نیز گزارشهای مختلفی درباره آثار تاریخی و باستانی منطقه منتشر شده است. یکی از نقاط شناختهشده منطقه درب صوفه و صوفه پیر است که در روایتهای محلی با پیران ویسه و داستان جنگ دوازدهرخ ارتباط داده میشود.
طبیعت و تنوع زیستی
کوه زیبد در منطقهای کوهستانی و نسبتاً خشک قرار گرفته، اما دامنههای آن از پوشش گیاهی و حیاتوحش متنوعی برخوردار است. در دامنههای این کوه گونههایی مانند شاهتره، زیره، ریواس، خار انگبین، انجیر کوهی، تاقوک و شیب گزارش شدهاند. این پوشش گیاهی بخشی از اکوسیستم کوهستانی منطقه را تشکیل میدهد. در ارتفاعات و مناطق طبیعی اطراف نیز گونههای جانوری مختلفی زندگی میکنند و گزارشهای محلی از حضور آهو، بز کوهی و لاکپشت در منطقه حکایت دارند. از این منظر، ارتفاعات زیبد علاوه بر ارزش کوهنوردی، از نظر حفاظت از تنوع زیستی نیز اهمیت دارند و در برنامههای پیمایش باید از آسیبزدن به پوشش گیاهی و نزدیکشدن به حیاتوحش خودداری شود.
مسیرهای صعود
برای صعود به تیرماهی مسیرهای مختلفی در محدوده زیبد گزارش شده است. از جمله مسیرهای شناختهشده میتوان به مسیرهای درب صوفه، دره کمچنار و مسیر غربی محدوده خاتمه اشاره کرد. گزارشهای ثبتشده کوهنوردان همچنین نقاطی مانند کلاته عزیز، محل شناسکی، زین اسبی و بخشهای دستبهسنگ را در مسیرهای پیمایش نشان میدهند. بنابراین بسته به مسیر انتخابی، برنامه میتواند از یک پیمایش معمولی تا یک صعود با بخشهای سنگی و نیازمند دقت بیشتر متفاوت باشد. به همین دلیل برای برنامهریزی صعود بهتر است مسیر انتخابشده، ترک GPS، فصل اجرا و وضعیت آبوهوا پیش از حرکت بررسی شود.
ارزش کوهنوردی قله تیرماهی
تیرماهی برای کوهنوردانی که به دنبال قلهای با پیشینه فرهنگی و تاریخی هستند، جذابیت ویژهای دارد. اینجا برخلاف بسیاری از قلهها، مقصد تنها رسیدن به ارتفاع مشخصی نیست؛ مسیر صعود در دل منطقهای قرار گرفته که نام آن در شاهنامه آمده و آثار تاریخی و طبیعی متعددی در اطراف آن دیده میشود. ترکیب ارتفاعات قهستان، طبیعت کوهستانی، مسیرهای متنوع صعود، آثار تاریخی زیبد و روایت جنگ دوازدهرخ، این منطقه را به یکی از مقاصد متفاوت کوهنوردی در جنوب خراسان رضوی تبدیل کرده است.
تیرماهی؛ قلهای که در زیبد، کوه و تاریخ در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند.
مسیرهای صعود
۱ مسیر ثبتشده — دادههای هر مسیر از فایل GPX صعود و فرود استخراج شده است
چرا این مسیر را انتخاب کنیم؟
- مسیرهای ثبتشده GPS برای صعود تیرماهی در دسترس است
- مسیر مناسب برای کوهنوردی و تمرین ارتفاع
- دسترسی از محدوده زیبد و گردنه شهاب
- قلهای شاخص در منطقه گناباد
امتیاز فصلی صعود
شب پیمایی✨
زمان
۸ ساعت و ۵۶ دقیقه
مسافت
۱۶٫۷۵ کیلومتر
اختلاف ارتفاع
+۶۹۶ متر
شیب میانگین
۴٫۲٪
شیب حداکثر
۳۵٫۵٪
کمینه / بیشینه ارتفاع
۱٬۹۱۸ / ۲٬۵۵۳
زمان
۸ ساعت و ۵۶ دقیقه
مسافت
۱۶٫۷۵ کیلومتر
اختلاف ارتفاع
−۶۹۶ متر
شیب میانگین
۴٫۲٪
شیب حداکثر
۳۵٫۵٪
کمینه / بیشینه ارتفاع
۱٬۹۱۸ / ۲٬۵۵۳
پناهگاهها و نقاط مسیر
پناهگاه و کمپها
۱ مورد- نداردظرفیت نفر
نقاط شاخص مسیر
۰ نقطهوضعیت آب و هوا
سهشنبه
۲۴ شهریور
چهارشنبه
۲۵ شهریور
پنجشنبه
۲۶ شهریور
جمعه
۲۷ شهریور
شنبه
۲۸ شهریور
یکشنبه
۲۹ شهریور
دوشنبه
۳۰ شهریور
سهشنبه
۳۱ شهریور
چهارشنبه
۱ مهر
پنجشنبه
۲ مهر
تجربه کاربران
ثبت تجربهمیانگین امتیاز کلی قله
تجربه ثبتشده
۰
هنوز تجربهای برای این قله ثبت نشده است.
تورهای قله تیر ماهی ( کوه زیبد )
در حال حاضر توری برای قله تیر ماهی ( کوه زیبد ) ثبت نشده است. مشاهده همه تورهای کوهنوردی